Tvrđava iz srednjovjekovnog osmanskog perioda: Stari grad Maglaj (video)
Stari grad Maglaj je nacionalni spomenik i čini ga tvrđava iz srednjovjekovnog i osmanskog perioda, te pokretni arheološki materijal.
U srednjem vijeku Maglaj se nalazio u oblasti Usora. Pretpostavlja se da je u ranijem srednjem vijeku postojala župa nepoznatog imena u dolini Bosne na prostoru Žepča, Zavidovića i Maglaja. U prvo vrijeme osmanske uprave na tom prostoru je uspostavljena nahija Maglaj.
Pretpostavlja se da je Maglaj mogao postojati kao župski grad još u vrijeme kad je „župski sistem bio aktivan“, tj. u 13. stoljeću.
Oblik srednjovjekovne utvrde poklapa se sa vremenom kada su se na tlu Bosne vodile borbe između mađarskog kralja Sigismunda i bosanskih kraljeva i velikaša (kraj 14. i prve dvije decenije 15. stoljeća).
Bosanski kralj Stjepan Ostoja izdao je povelju Dubrovčanima 1399. godine. (slavnoj vojsci na Lišnici). Rijeka Liješnica utječe u Bosnu jedan kilometar uzvodno od Maglaja, te većina historičara smatra da je to prvi, posredni spomen događaja oko Maglaja u srednjem vijeku. Da li je tada utvrđenje u Maglaju bilo u izgradnji ili je bilo u rukama mađarskih vojnika ostaje nepoznato.
Prvi spomen Maglaja
Prvi spomen Maglaja je u povelji kralja Sigismunda izdanoj 1408. godine pod Maglajem sub castro nostro Maglay. Pošto kralj Sigismund u povelji piše „pod našim gradom“, za pretpostaviti je da ga je zauzela mađarska vojska u novom pohodu u prvoj polovini septembra te godine.
Jedan kvart u Maglaju zove se Varoš. Po Anđeliću su naselja gradskog tipa (varoši) u periodu 14. i 15. stoljeća vršila ulogu privrednog centra, pa se i pored nedostajanja drugih podataka, mora pretpostaviti postojanje civilnog naselja ispod tvrđave u Maglaju.
Osmanlije su zauzele Maglaj 1476. godine čime je prestala postojati marionetska kraljevina, osnovana 1465. godine, kada su Osmanlije postavili Matiju Radivojevića za bosanskog kralja. Godine 1697. pri pohodu Eugena Savojskog na Bosnu utvrđenje u Maglaju je predato austrijskoj vojsci bez otpora.
U gradu je bilo 200 vojnika, dva bega i pet aga. Pri povratku iz Sarajeva, opet dolinom Bosne, krajem oktobra iste godine Austrijanci su minirali maglajsku tvrđavu.
Ne znaju se imena kapetana Maglaja
Maglajska kapetanija je osnovana nakon Beogradskog mira sklopljenog u septembru 1739. godine. Kapetani Maglaja bili su iz dviju porodica čija prezimena nisu poznata. Ne zna se ni za imena kapetana iz prve porodice.
Potomci druge porodice kasnije su nosili prezime Uzeirbegovići. Po porodičnom predanju prvi kapetan je bio imam Kalauz Jusuf-pašine džamije.
Godine 1782. grad je temeljitije popravljen. Austrijanci su, opet nakratko, uspjeli zauzeti Maglaj 1789. godine. Do 1878. godine u tvrđavi u Maglaju je bila mala posada. Te godine tvrđava je napuštena.
U 18. stoljeću izvršene su posljednje gradnje na tvrđavi. Poslije toga više nisu vršene nikakve izmjene unutar Starog grada Maglaja.
Tvrđava se sastoji od centralnog dijela i dva kasnije prigrađena obora, jedan na sjevernom gornjem platou sa sahat-kulom i drugi koji se protezao uz sjeverozapadu i zapadnu stranu tvrđave.
U predvorju, nešto južnije od ulaza u obor skreće se u kapi-kulu do koje se dolazi stepeništem. Iz kapi-kule se stepeništem penje u dvorište prvobitnog srednjovjekovnog dijela tvrđave.
Pokretni arheološki materijal nalazi se u Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu (predmeti od keramike) i Muzeju u Doboju (predmeti od metala). (mojinfo.ba)
Izvor: Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine
Tvrđava iz srednjovjekovnog osmanskog perioda: Stari grad Maglaj (video)
