Incest i lijeganje sa snahom – Nečista krv kod Srba
Izvor: stav.ba (Esad Rahić)
Ako je antička Grčka kolijevka evropske civilizacije, istočna i jugoistočna Srbija i Pomoravlje kolijevka su poliandrije (prava da istu ženu posjeduje više od jednog muškarca u kući). Stanovnici ovih predjela taj su običaj nazivali snohačestvo. Savremena Evropa i Zapad mogli bi od predaka stanovnika ovih krajeva da uče o ljubavnim slobodama, jer oni u tom pogledu prednjače i bježe savremenoj Evropi i Zapadu, ne miljama, već stoljećima.
“Progresivne ideje”
Kad je deda Velja iz Vranjske Pčinje propovijedao i širio napredne ideje o ljubavnim slobodama već u 19. stoljeću, a njegovi preci još stotinama godina ranije, ta “slobodoumna” i “demokratska” Evropa i Zapad su se čudili i ćerametili šta to deda Velja priča i radi, a deda Velja bio ispred svog vremena. Bio je nosilac “progresivnih ideja” još prije dva stoljeća, ali kao i svi revolucionari i nosioci “progresa” i “slobodoumlja” nije bio shvaćen od svojih savremenika u Evropi i na Zapadu, a u svom rodnom kraju je bio itekako shvaćen i prihvaćen.
On i njegovi preci i zemljaci bili su pravi reformatori i dosljedne pristalice ideje o neograničenim ljubavnim slobodama. On je bio nepokolebljivi sljedbenik boga Baha i bahinalija. Nije bio bahat čovjek, ali bahinalije je neopisivo volio. Njegova uža specijalnost bilo je snohačenje. I tu je bio nedostižan i neprikosnoven. Ne samo da je bio na raspolaganju svojim snahama dok su mu sinovi bili maloljetni, a i kasnije kada su odrasli pa bi se dugo zadžali radeći u dalekim krajevima kao pečalbari, nego je pripomagao i komšiluku sve dok je bio u mogućnosti. Velika duša – mahatma. Volio je da pomogne svakom i svugdje.
Promoteri LGBT ideja i sloboda nemaju šta da traže na prostorima istočne i jugoistočne Srbije i Pomoravlja. Kad su stanovnici ovih krajeva bili promotori ljubavnih sloboda, na “slobodoumnom” i “demokratskom” Zapadu takve je ljude i žene proganjala inkvizicija i spaljivala ih na lomači, proglašavajući ih za vještace i vještice. Da bismo razumjeli duh romana Bore Stankovića Nečista krv i njegovu ekranizaciju u obliku TV serije i TV filma (režija Milutin Petrović, 2021), moramo poznavati višestoljetne običaje vranjskog stanovništva, koji imaju mnogo dodirnih tačaka s adetima stanovništva istočne i jugoistočne Srbije i Pomoravlja.
Brakovi između maloljetnika i zrele djevojke
Ponekad se događalo da se brak sklopi između dvoje maloljetnika ili između maloljetne djevojčice (pri čemu su zabilježeni slučajevi udaje s 12 godina) i zrelijeg muškarca, ali daleko više i masovnije je sklapan brak između maloljetnog muškarca i odrasle i zrele djevojke, što je bilo više izraženo na seoskom području nego u samom gradu Vranju. Na tom se običaju zasnivala i pojava snohačenja. Ženidba maloljetnika s odraslim i zrelim djevojkama događala se iz ekonomske računice, radi dobijanja radne snage, odnosno poljoprivredne radnice. Ovi brakovi našli su odraza i u narodnoj poeziji vranjskog kraja.
Čak je bilo i ekstremnih slučajeva, o čemu nam govori vranjski historičar i etnolog Tatomir Vukanović da se za odojče u kolijevci dovodi snažna i zrela djevojka – poljoprivredni radnik. O jednom takvom slučaju, a nije bio jedini, govori i pjesma Marko sedi na visoku kulu, koja nam pripovijeda kako je Marko, po savjetu svoje supruge, oženio svoga sina koji je još bio u kolijevci s “gizdavom devojkom”, jer su on i njegova supruga bili oduševljeni njenim radnim sposobnostima. Štaviše, kada je njegova supruga vidjela o kakvoj se vrijednoj djevojci radi, požalila je što nema brata “pomaloga” i što nema sina “postaroga” da ih oženi gizdavom djevojkom.
Kao posljedica prastarih običaja, koji su postojali kod starosjedilačkog vlaškog stanovništva, a možda i kod starih Slavena, stoljećima je trajao običaj snohačestva u vranjskom kraju i šire. Govoreći o tome, Tatomir Vukanović kaže: “Običaj je bio rasprostranjen kako u selima nizinske regije – Pomoravlja, tako i u brdovitim predelima, gde je bilo razvijeno pečalbarstvo ili odlazak muškaraca u ‘pečalovinu’. U Pomoravlju običaj se temeljio na sklapanju brakova između maloletnika, mladoženja dečko, a nevesta zrela i snažna devojka, sposobna za obavljanje teških poljoprivrednih radova. A u brdovitim pečalbarskim regijama, odsutnost muškarca pečalbara, dovodila je tu i tamo do pojave snohačenja. Na tome običaju se temelji i čuveni roman Bore Stankovića ‘Nečista krv’.”
Kada maloljetnik mladoženja nije imao živog oca, u slučaju da je bio siroče, pravo na njegovu suprugu dok ne odraste imao je njegov stric ili stariji brat. Ako ni njih nije bilo u porodici, tu ulogu je preuzimao pobratim njegovog oca. Djeca iz ovih čudnih i grešnih brakova nazivana su babovci, mojovci ili tatkova unučad. Tako su brojni unuci deda Velje svi neodoljivo ličili na deda Velju.
Iskorijenjen tek poslije
Snohačenje, kao jedan bizaran i gnusan običaj, dugo je potrajalo i nakon prestanka osmanske vlasti nad vranjskim krajem. I nije samo bio rasprostranjen u selima, već donekle i u gradskoj sredini. Ovaj odvratni običaj potpuno je iskorijenjen tek nakon Drugog svjetskog rata.
Žrtva tog paganskog običaja bila je i glavna junakinja romana Nečista krv Sofka, kći efendi Mitina i unuka najuglednijeg čovjeka u kraju hadži Trifuna. Ona odrasta kao posljednji potomak nekada bogate i moćne hadžijske i trgovačke porodice. Žene u toj porodici imale su samo jedan zadatak, a to je da svoju snagu i ljepotu njeguju, da se što ljepše nose i kite i da tom silnom ljepotom svakog muškarca koji ih ugleda osvoje i zalude.
Cijeli tekst možete da pročitate na ovom linku. (mojinfo.ba)
Incest i lijeganje sa snahom – Nečista krv kod Srba
